over mijn werk


 

wirwar versus klaarheid

 

Museum van Bommel van Dam volgt Toon Laurense (1958), die tijdens zijn jeugdjaren in de omgeving van Venray een bovengemiddelde interesse voor de ‘’natuur’’ heeft gehad, met aandacht en serieuze interesse. In 2010 worden twee titelloze, imaginaire landschappen uit 2009 en 2010 voor de kunstcollectie van de gemeente gekocht: het door de kust geïnspireerde schilderij Zonder titel (2009) en het sterk geabstraheerde landschap Zonder titel (2010). In 2012 worden daar na lange, intensieve gesprekken met de kunstenaar twee schilderijen uit het recente oeuvre van Toon Laurense aan toegevoegd: het monumentale, sterk ritmische doek Colours- dancing (2008) en het meer kosmische werk Floating thoughts (2012).

 

Al tijdens zijn jeugd heeft Toon Laurense oog voor het lijnenspel op vers geploegde akkers, structuren in duinpannen of verschuivende vloedlijnen op de oevers van de rivier de Maas.  Herhalingen, patronen en vormveranderingen slaat hij meteen op in zijn geestesoog. Later komen daar als vanzelfsprekend nog de structuren van stranden met inhammen, kuilen en putten alsook kleine kreken en de vorm en kleur van de zee bij. Als hij twintig is, ziet hij in een bioscoop de weergaloze speelfilm Stalker van de Russische regisseur Andrei Tarkovski. Deze filmt in lange shots met ongelooflijke precisie stroken ondiep water vol licht vibrerende subwerelden. Deze prikkelende, mysterieuze sensaties slaat Laurense ook in zijn steeds groter wordend geestesoog op.

Na verloop van tijd draait alles langzaam om. Toon Laurense zuigt zich nog wel steeds als een spons vol, maar begint steeds beter te articuleren, te selecteren, te abstraheren, te creëren en tenslotte ook te presenteren. Uiteindelijk kiest hij vol overtuiging voor een professioneel kunstenaarschap. Afbeelden naar wordt uitbeelden van. De energie om gericht expressie te genereren wordt sterker en sterker. Het gevecht om de werkelijkheid van het beeld vangt aan: wirwar versus klaarheid.

 

In Colours - dancing komt alle ervaring met betrekking tot vorm, structuur, licht, kleur en free flow naadloos samen. Het leeuwendeel van de structuur op het open en lichte doek is een telkens herhaalde, bijna rituele schildershandeling. Al spatelend en gesticulerend verovert de maker stukje bij stukje de relatief immense ruimte. Het mooie is dat de driftig doorwerkende schilder daarbij all over the place letterlijk en figuurlijk ruimte laat. De wervelende keten ademt en laat ademen. De snoer van steeds kantelende, spinnende en wisselende vormen is gracieus en sierlijk. Alles is uiteindelijk met alles verbonden. Het individuele gaat op in een groter geheel, maar dat stoort niet, integendeel. De gradueel verlopende tonale achtergrond ligt optisch nu eens achter, dan weer voor de zinderende waaiers van telkens van licht en kleur verspringende toetsen. De blauwen, gelen, grijzen, groenen, oranjes, roden en alle hybride tussentonen dansen coloristisch en compositorisch vol overgave, alleen en met elkaar. Pas de deux wordt bij Toon Laurense pardoes Pas de douze. Het vibrerend doek is een ritmisch meesterstuk dat een uitsnede is uit een veel groter muzikaal geheel. De vierkante vorm van het werk versterkt de omnipotente harmonie, die de chaos ingenieus beteugelt.

 

Onder een monochrome hemel, die als contrapunt fungeert, bevinden zich in Zonder titel acht vernuftig geschilderde hoofdstroken in fraai afgewogen kleuren, die mede door de wijze waarop de verf is opgebracht, krachtig ten opzichte van elkaar zinderen. Verf is meer dan louter verf. In de handen van de bezielde maker is deze seascape een weloverwogen, sterk geabstraheerde aaneenschakeling van eb en vloed, komen én gaan alsook van opstuwen en terugtrekken geworden. De duizelingwekkende dynamiek van zee en tegenzee, water en zand alsook licht en donker is compositorisch en schildertechnisch met veel gevoel voor nuances en details in verf uitgebeeld.

Het kleinere Zonder titel heeft eveneens een hoge horizon. Onder de scherp gedefinieerde einder bevinden zich eenentwintig stroken of voren, die als veelkleurige mikadostokken zorgvuldig over het vlak zijn gedistribueerd. Afwisseling en variatie in kleur en techniek dragen positief bij aan frisheid en levendigheid. De egale, gelijkmatig geschilderde lucht functioneert als een essentieel pauzeteken in een drukke partituur.

Het staande, sterker horizontale doek Floating thoughts, dat in hogere zin Colours - dancing met de seascape en de landscape verbindt, is in wezen kosmisch: het is alsof beschouwers naar illusoire lagen, nu eens dun dan weer dikker, in op elkaar gestapelde zones lucht of stroken in de dampkring kijken. Al scheppend is een subtiel expressief geschilderd doek met verfijnd coloriet ontstaan dat compositorisch prachtig in balans is.

 

De magnifiek gecomponeerde en expressief geschilderde kunstwerken van Toon Laurense stimuleren kijkers om uit eigener beweging naar de natuur te gaan of terug te keren. Letterlijk door actief en bewust naar landschappen te kijken; figuurlijk door opgeslagen herinneringen her te beleven. Alhoewel de doeken enkel  imaginaire beelden evoceren, hebben ze wel het vermogen om kijkers overdrachtelijk te laten reizen in hun hoofd. Er is niets mooier dan dat!

 

Rick Vercauteren

Directeur Museum van Bommel van Dam Venlo

2014